Zisan MermiChronisch ziek zijn heeft vaak een grote impact op het dagelijks leven. Klachten zoals vermoeidheid, pijn of beperkte belastbaarheid vragen voortdurend om aanpassing en energiemanagement. Maar wat als je daarnaast ook neurodivergent bent? Voor veel mensen betekent dit dat je niet alleen rekening houdt met wat je lichaam aankan, maar ook met hoe je brein werkt. Dat kan het dagelijks leven net wat complexer maken.
Wat is neurodivergentie?
Neurodivergentie is een verzamelterm voor de verschillende vormen waarin mensen denken, voelen en informatie verwerken. Het betekent dat iemands brein anders werkt dan wat volgens de norm als ‘normaal’ of ‘neurotypisch’ wordt beschouwd. Het gaat om natuurlijke verschillen in hersenwerking, bijvoorbeeld in hoe mensen leren, emoties ervaren, zintuiglijke informatie verwerken en communiceren. De meest bekende vormen zijn: autisme, AD(H)D, dyslexie, dyscalculie, tic stoornissen en hoogbegaafdheid.
Extra complexe combinatie
In het dagelijks leven kan de combinatie van chronisch ziek zijn en neurodivergentie extra complex zijn. Waar chronische ziekte vaak al vraagt om zorgvuldig omgaan met energie en herstel, kan neurodivergentie zorgen voor extra prikkelgevoeligheid, moeite met planning of juist een sterke behoefte aan structuur.
Overprikkeling kan sneller optreden en het herstel kan langer duren. Tegelijkertijd kan het voortdurend moeten schakelen tussen wat het lichaam aankan en wat de omgeving vraagt, leiden tot extra stress en uitputting. Hierdoor wordt het vinden van balans niet alleen belangrijk, maar ook uitdagender.
Samenhang en overlap
Er is een duidelijke overlap tussen neurodivergentie en chronische klachten, zoals chronische vermoeidheid, chronische pijn en metabole aandoeningen (zoals diabetes en obesitas). Veel neurodivergente mensen ervaren langdurige stress, overprikkeling en vermoeidheid, bijvoorbeeld door het voortdurend aanpassen aan de omgeving. Wanneer deze belasting langdurig aanhoudt, kan dit bijdragen aan het ontstaan of verergeren van chronische klachten.
Vaker lichamelijke klachten
Zo hebben mensen met ADHD en autisme gemiddeld vaker lichamelijke klachten als vermoeidheid, pijn, darmproblemen en migraine. Waarschijnlijk komt dit door een combinatie van biologische (zoals ontstekingsprocessen en het zenuwstelsel) en psychosociale factoren. Bij neurodivergentie werken de hersenen, het zenuwstelsel en het immuunsysteem vaak net iets anders. Daardoor kunnen prikkels sneller overbelasten, kan het stresshormoon cortisol uit balans raken en kunnen lichte ontstekingsreacties ontstaan. Dit kan verklaren waarom neurodivergente mensen vaker chronische klachten ervaren.
In mijn directe omgeving zie ik ook voorbeelden die dit ondersteunen. Zo heb ik een vriendin met ADHD, bij wie langdurige stress en overbelasting uiteindelijk ook lichamelijke klachten veroorzaakten. De voortdurende druk om zich te moeten aanpassen en het gevoel zichzelf te moeten verantwoorden, versterkten deze klachten. Zo ontstond er een vicieuze cirkel van mentale en lichamelijke belasting.
Praktische tools
Omdat zowel chronische ziekte als neurodivergentie veel invloed hebben op energie, prikkelverwerking en herstel is energiebalans essentieel. Het bewust verdelen van energie en het inplannen van rustmomenten helpt om overbelasting van zowel lichaam als zenuwstelsel te voorkomen. Daarnaast zijn structuur en overzicht belangrijk, omdat ze mentale belasting verminderen en helpen bij het omgaan met beperkte energie. Vooral bij focusproblemen kan het werken met korte taken (bijvoorbeeld 10–20 minuten) en timers helpen om taken behapbaar te maken. To-do-lijsten ondersteunen hierbij door overzicht te creëren en keuzestress te verminderen.
Verminderen van prikkels
Ook het verminderen van prikkels speelt een grote rol. Hulpmiddelen zoals een noise-cancelling koptelefoon, zonnebril, gedempt licht of een rustige werkplek kunnen helpen om overprikkeling te voorkomen en energie te sparen.
Tot slot kan routine en voorspelbaarheid het lichaam en brein ondersteunen. Een vaste dagstructuur met regelmatige slaap- en eetmomenten helpt het zenuwstelsel tot rust te komen en bevordert herstel. Juist wanneer zowel het lichaam als het brein sneller uit balans raken, kan deze voorspelbaarheid veel stabiliteit bieden.
Kortom, de combinatie van chronisch ziek zijn en neurodivergentie kan extra uitdagingen met zich meebrengen, vooral op het gebied van energie, prikkelverwerking en herstel. Tegelijkertijd zijn er praktische manieren om hiermee om te gaan en meer balans te vinden.