Karien van WierenElke dag maken we weer keuzes: wat doen we wel en wat doen we wel en wat doen we niet met onze (beperkte) energie. We willen graag zoveel mogelijk autonomie ervaren en zelf bepalen hoe we ons leven inrichten. We willen zelf kiezen waar we gaan en staan (of zitten). Maar autonomie betekent niet dat je alles alleen hoeft te doen. Daar ga ik in dit artikel nader op in.
Anders naar autonomie kijken
Even voor de duidelijkheid: het hebben van autonomie betekent niet automatisch dat je alles zelf moet kunnen en je voor geen enkele activiteit hulp nodig hebt van anderen. Het betekent wél dat jij de controle over je leven in handen hebt en hier zelf keuzes over maakt.
Om de regie in eigen handen te nemen, kan het fijn zijn om voor jezelf duidelijk te hebben welke activiteiten je graag zelfstandig uitvoert en voor welke activiteiten het prettiger kan zijn om wat ondersteuning te krijgen van anderen. Om het voor jezelf gemakkelijker te maken, kan een overzicht van deze activiteiten duidelijkheid brengen.
Voor dit overzicht kun je de ‘spoon theory’ (in Nederland ook bekend als de lepeltheorie) gebruiken. Volgens deze theorie heb je ongeveer 12 lepels aan energie wanneer je de dag begint. Elke activiteit die je vervolgens onderneemt, kost lepels energie. De ene activiteit kost meer lepels dan de andere. Zo kan bijvoorbeeld douchen twee lepels kosten, terwijl boodschappen doen vijf lepels energie kost. Deze theorie kan inzichtelijk maken wat de balans is tussen deze activiteiten en welke je zelf wilt uitvoeren en voor welke je het fijn vindt om wat minder lepels uit te geven.
Het maken van zo’n overzicht kan confronterend zijn, omdat je wellicht ziet dat je minder dingen zelf kan doen dan voorheen. De focus leggen op activiteiten die je wel zelfstandig kan uitvoeren is daarom van belang.
Bedenk ook bij jezelf: je pakt juist zelf de regie in handen wanneer je voor jezelf duidelijk weet wat jij fijn vindt met betrekking tot ondersteuning van anderen en hoe je dit kan realiseren. Door deze acties lukt het je om de gewenste activiteiten te ondernemen en zorg je goed voor jezelf.
Hulp vragen op een manier die bij jou past
Als je helder hebt bij welke activiteiten je wat hulp kan gebruiken, komt de volgende vraag naar voren: hoe pak je dit aan?
De eerste stap is om duidelijk te hebben of je spontaan wil vragen om ondersteuning of dat je dit van tevoren wil plannen. Bij deze laatste optie kun je samen met je omgeving of zorgverleners kijken hoe je dit kunt inrichten op een manier die past bij jouw dagelijks leven. Het kan soms even duren voordat de meest fijne manier gevonden is. Maar hé, Rome is ook niet in één dag gebouwd. Het is hierbij belangrijk dat jij blijft aangeven wat je nodig hebt.
Geen dag is hetzelfde
Het kan per dag erg verschillen hoeveel energie je hebt. Daarom is het ook niet gek dat het per dag verschilt bij welke activiteiten je wel en geen ondersteuning wilt hebben. Het kan prettig zijn om dit aan anderen te communiceren als je een vaste planning hebt met betrekking tot het ontvangen van ondersteuning. Het kan ook fijn zijn om een gemakkelijke manier te bedenken waarmee je wijzigingen in de planning kan doorgeven. Op deze manier blijft je dagelijkse leven flexibel en zit je nergens aan vast.
Grenzen stellen
Een belangrijk deel van autonomie is ook het duidelijk communiceren van jouw grenzen aan anderen. Het kan voorkomen dat mensen je ongevraagd helpen, terwijl je hier niet op zit te wachten. Hoewel dit vaak goed bedoeld is, kan dit heel vervelend zijn en je het gevoel geven dat je minder autonomie hebt over je leven.
Het kan hierbij helpen dat je aan je omgeving duidelijk uitspreekt op welke manier zij jou het beste hulp kunnen bieden. Zo vinden veel mensen het fijn als anderen vragen of zij ergens mee kunnen helpen. Op deze manier ligt de keuze bij jou en kan je ook uitleggen hoe ze jou het beste kunnen ondersteunen. Daarbij komt dat het voor anderen ook fijn is als zij weten hoe ze jou het beste kunnen benaderen wanneer het om aanbieden van hulp gaat. Dit maakt het ook voor de ander gemakkelijker om ondersteuning aan te bieden. Kortom, een win-win situatie!
Nee durven zeggen is ook een belangrijk aspect van grenzen stellen en het hebben van autonomie. Door nee te zeggen tegen een afspraak of een feestje waarvoor je eigenlijk te weinig energie hebt, neem jij de controle over hoe de rest van je week eruitziet.
Schuldgevoel bij hulp vragen
Je tot last voelen of je schuldig voelen wanneer je om hulp vraagt, is helaas iets wat veel mensen herkennen. Dit is een ontzettend naar gevoel en kan ervoor zorgen dat hulp vragen erg spannend en lastig is.
Wanneer je dit ervaart, kan het helpen om deze schuldgevoelens uit te spreken naar je omgeving. Zij kunnen uitleggen hoe het voor hen is om je te ondersteunen. Veel mensen geven aan het juist fijn te vinden om iets te kunnen betekenen voor iemand om wie ze geven. Door het uit te spreken, kunnen je schuldgevoelens verminderen en hierdoor beseffen anderen ook meer hoe lastig en spannend het kan zijn om hulp te vragen. Dit kan hulp vragen een stuk gemakkelijker maken.
Ga op zoek naar jouw balans
Het vinden van de juiste balans tussen autonomie en hulp vragen is ingewikkeld. Wat die juiste balans is, verschilt erg per persoon. Ook kan de juiste balans verschillen per periode in je leven of zelfs per dag. Het is een zoektocht die soms altijd blijft doorgaan. Dit is niet erg, want zolang je bewust blijft zoeken naar wat voor jou werkt, houd je de regie over je eigen leven.