Corina van HattemDit najaar reis ik naar de Verenigde Staten voor familiebezoek. Iets om naar uit te kijken, maar eerlijk gezegd zie ik ook op tegen de lange vliegreis. Vliegreizen vragen meer voorbereiding als je een beperking hebt. Ook als je geen beperking hebt zijn er wel wat dingen die je kunt doen voor een prettige vlucht en gezond aankomen op je bestemming. Zeker als je een lange vlucht gaat maken. Langer dan vier uur stilzitten tijdens een vliegreis vergroot namelijk het risico op trombose.
Een lange vlucht: hoe bereid je je voor?
Als rolstoelgebruiker kan ik me in een vliegtuig niet zelfstandig verplaatsen, dat voelt niet prettig. Ook ben ik me ervan bewust dat er wat risico’s zijn tijdens zo’n lange vliegreis. Als je lange tijd in dezelfde houding zit, neemt het risico op trombose toe. Dit gebeurt al vanaf een vlucht van vier uur. De Trombosestichting heeft uitgerekend dat van alle mensen die een vlucht langer dan vier uur maken, ongeveer 1 op de 4.500 trombose krijgt. Met de miljoenen vluchten die wereldwijd worden gemaakt is dit wel een behoorlijk aantal.
Om veiliger te vliegen zijn er wel wat dingen die je kunt doen. De Trombosestichting heeft dit jaar een Vliegveiligheidskaart gelanceerd, waarop de belangrijkste aanwijzingen staan. Het is een handig klein kaartje dat je bij je pasjes kunt opbergen. Het bevat oefeningen en informatie voor tijdens een vliegreis. Het kaartje met informatie, tips en oefeningen kunnen reizigers eenvoudig aanvragen via de website van de Trombosestichting.
Wat is trombose en hoe ontstaat het?
Maar eerst vroeg ik me af wat trombose nu eigenlijk is en hoe het ontstaat.
Trombose betekent dat er een bloedpropje (stolsel) in een bloedvat zit. Dat propje blokkeert de doorgang, waardoor het bloed daar minder goed doorheen kan stromen.
Meestal ontstaat zo’n propje in een been (dit heet een trombosebeen). Je herkent het aan een dik, gezwollen been, wat warm aanvoelt en pijnlijk is. Ook is het rood of in ieder geval donkerder gekleurd dan normaal. Mensen zoals ik, met weinig of geen gevoel in hun benen, moeten dus actief letten op verandering van kleur en warmte.
Gevaarlijk is trombose als zo een bloedpropje losschiet in het bloedvat. Dan kan het via je bloedbaan naar je longen gaan en daar een ader verstoppen. Een deel van de long krijgt minder bloedtoevoer en dat kan, afhankelijk van de plek en de grootte van de bloedprop, ernstig zijn. Dat heet dan een longembolie. Een longembolie kun je herkennen aan plotselinge benauwdheid of sneller ademen, pijn op de borst, of hartkloppingen of zelfs flauwvallen. Snelle herkenning van trombose is dus belangrijk, zodat ernstige gevolgen voorkomen kunnen worden.
Waarom is het risico in het vliegtuig groter?
Trombose kan ontstaan als je lang in dezelfde houding zit. Vooral als er weinig beenruimte is of als je niet met je voeten bij de grond kunt, is er een groter risico op het krijgen van trombose. Let op: dit kan dus ook gelden voor auto- en treinreizen.
De omstandigheden aan boord van een vliegtuig maken het minder makkelijk om voldoende te bewegen. Daarbij komt dat de luchtdruk tijdens een vliegreis lager is, waardoor je bloed eerder kan stollen. Dat maakt dat trombose eerder bij vliegreizen kan ontstaan. Het risico op trombose door vliegen is ongeveer drie keer groter dan op de grond.
Ook drinken mensen vaak te weinig tijdens het vliegen, zeker als je niet makkelijk naar het toilet kunt, is dat een valkuil. Ook door uitdroging wordt de kans op bloedstolsels vergroot. En het nare is dat dit verhoogde risico door de vliegreis tot een aantal weken na de reis kan aanhouden.
Hoe voorkom je trombose?
Beter voorkomen dan genezen dus. De Trombosestichting raadt aan:
- beweeg armen, voeten en benen regelmatig, binnen wat voor jou mogelijk is
- verander regelmatig van houding
- drink verspreid over de vlucht voldoende
- beperk alcohol en drink niet veel cafeïne
- draag comfortabele, niet-knellende kleding
- doe je schoenen uit, als dat prettig
- gebruik geen slaapmiddelen
- bij twijfel: bespreek jouw persoonlijke risico vooraf met een arts of trombosedienst.
Blijf bewegen, ook als rolstoelgebruiker
Maar een beetje op en neer lopen in een vliegtuig is lastig en wat als je niet kunt lopen of staan en je benen niet kunt bewegen?
Mijn persoonlijke aanpak is als volgt: Ik heb, voor eerdere reizen, zelf vliegkousen aangeschaft. Dat zijn strakke, hoge compressiekousen waardoor je bloed minder makkelijk ophoopt in je benen. Daardoor kan het wat beter stromen. Of het ook trombose voorkomt, is volgens de Trombosestichting niet officieel vastgesteld. Het kan in ieder geval helpen tegen zwelling en zware benen. Of ze voor jou nodig of passend zijn, hangt af van je persoonlijke situatie. Als je zelf al steunkousen gebruikt of precies wil weten hoe je risico’s in jouw situatie kunt voorkomen, kun je het beste overleggen met je arts voordat je gaat vliegen.
En dat bewegen? Aangezien ik niet mijn beenspieren kan aanspannen, til ik met mijn ene arm mijn been een stukje omhoog en maak daarmee dan buig- en strekbewegingen, ondersteund door mijn andere arm. Dit voor zover de ruimte dat toelaat. Dit doe ik dan bij beide benen regelmatig. Wat ik verder ook altijd doe bij vliegreizen is zitten op mijn rolstoelkussen en regelmatig wat gaan verzitten om zo de druk te veranderen.
De algemene wijsheid om aspirines te slikken, aangezien die een licht bloed verdunnende werking hebben, werkt volgens de Trombosestichting niet tegen deze vorm van bloedstolsels, dus dat heeft geen nut. Begin nooit op eigen initiatief met aspirine of andere medicatie voor een vlucht, maar bespreek dit met je arts.
Goed voorbereid de lucht in
Mijn reis naar de Verenigde Staten moet nog verder worden voorbereid, maar de Vliegveiligheidskaart gaat zeker mee in mijn tas. Een goede voorbereiding neemt niet alle spanning weg, maar geeft wel meer rust en dat is al een hele stap.