De Toiletalliantie: Op naar een toiletvriendelijk Nederland

Veel Nederlanders blijven thuis omdat ze bang zijn onderweg geen toilet te vinden. Dit is begrijpelijk, want er is gemiddeld maar één openbaar toilet voor elke 2500 mensen in Nederland. Dat moet anders en om deze situatie te verbeteren is de Toiletalliantie opgericht, want ‘Iedere wc telt’. Annet, projectleider Toiletprojecten van de Toiletalliantie, zet zich in voor meer openbare en opengestelde toiletten in Nederland. “Het probleem wordt gelukkig steeds meer erkend, maar we zijn er nog lang niet.”

Samen sterk voor openbare toiletten

De Toiletalliantie is een samenwerkingsverband van verschillende organisaties, waarvan het MDL-fonds (voorheen Maag Lever Darm Stichting) de initiatiefnemer is. Het doel is helder: zorgen voor voldoende openbare en opengestelde toiletten in Nederland. Dit zijn niet altijd rolstoeltoegankelijke toiletten, maar hier is wel aandacht voor. “We hebben allerlei verschillende partijen aangesloten die er belang bij hebben dat er wat aan het toilet tekort wordt gedaan,” legt Annet uit. “Naast patiëntenverenigingen zoals de MS-vereniging zijn ook organisaties als de Zonnebloem en de Fietsersbond aangesloten. Ook werken we samen met gemeenten, provincies, winkeliers, horecaondernemers en natuurbeheerders. We kijken breder dan alleen patiënten – we richten ons op alle doelgroepen die behoefte hebben aan openbare toiletten.” 

Waarom zo weinig openbare toiletten?

Nederland loopt behoorlijk achter, als je het vergelijkt met omringende landen. In elke Franse dorpskern bijvoorbeeld, is een openbaar toilet aanwezig. De Nederlandse cultuur en mentaliteit speelt hierbij een belangrijke rol: “Nederlanders berusten erin, dat er geen toiletten zijn en komen niet in opstand.” Annet noemt verschillende redenen waarom er in Nederland zo weinig openbare toiletten zijn: “Vroeger was het vooral een kwestie van onbekendheid met het probleem. Gelukkig is dat nu niet meer het geval. De noodzaak wordt erkend, maar nu gaat het vooral om kosten en verantwoordelijkheden. Er is vaak geen vaste ambtenaar verantwoordelijk voor het toiletbeleid, waardoor het lastig is om het op de agenda te krijgen.”

Sociaal isolement door toilet tekort

Het gebrek aan voldoende openbare toiletten heeft verstrekkende gevolgen. “Bijna één op de vier mensen blijft thuis vanwege het toilet tekort. Dit leidt tot sociaal isolement, iets wat we natuurlijk willen tegengaan.” Voor mensen met een beperking of aandoening is het vaak extra lastig. “Het ligt er ook aan of je beperking zichtbaar is,” legt Annet uit. “Eén van onze toiletambassadeurs zit in een rolstoel en zegt: ‘Ze kunnen het aan mij zien’. Maar voor iemand met bijvoorbeeld prikkelbare darm syndroom (PDS) is de aandoening niet zichtbaar, wat het lastiger maakt om erover te praten.” Dit creëert een dubbele barrière: niet alleen het tekort aan toiletten, maar ook de drempel om om hulp te vragen. De mate waarin mensen over hun toiletnood kunnen praten, verschilt sterk. “Er hangt nog wel veel schaamte omheen.”

Openbare versus opengestelde toiletten

Openbare toiletten zijn faciliteiten die door de overheid worden beheerd en permanent toegankelijk zijn voor iedereen. “Het allerliefst hebben we natuurlijk openbare toiletten, die gewoon altijd open zijn,” legt Annet uit. Deze toiletten zijn specifiek aangelegd voor algemeen gebruik en zijn idealiter 24/7 beschikbaar. Opengestelde toiletten daarentegen zijn bestaande toiletten in bijvoorbeeld restaurants, winkels of andere gelegenheden, die ook toegang bieden tot niet-klanten. Veel gemeenten stimuleren de ‘opengestelde toiletten’-aanpak om snel meer toiletvoorzieningen te creëren. Restaurants wordt gevraagd hun toilet open te stellen voor niet-klanten. Zij maken dit kenbaar met een sticker bij de deur waarop je kunt zien dat toiletgebruik, ook zonder een drankje te kopen, is toegestaan.

De toiletnorm als meetbaar doel

De Toiletalliantie heeft meetbare doelen gesteld: Elke 500 meter een openbaar of opengesteld toilet in drukke voetgangersgebieden. Om de 5 km langs wandelroutes én op elke parkeerplaats/Toeristisch Overstappunt (TOP) een openbaar toilet en elke 25 kilometer een openbaar toilet langs fietsroutes.  

Om gemeenten te stimuleren, maakt de Toiletalliantie elk jaar een ranglijst van gemeenten met de beste toiletvoorzieningen. “Gemeenten willen natuurlijk niet onderaan op de lijst staan. We merken dat ze reacties krijgen als de lijst bekend wordt, en dat helpt soms om ze over de streep te trekken om er iets aan te doen.”

Innovatieve oplossingen

Ook wordt gezocht naar creatieve manieren om het toilettekort aan te pakken: “In samenwerking met Natuurmonumenten en met steun van de Postcode Loterij hebben we nu zeven natuurtoiletten gerealiseerd.” Eén van de belangrijkste redenen voor de ontwikkeling van de natuurtoiletten was het tegengaan van wildplassen en -poepen in natuurgebieden. Deze situatie veroorzaakt niet alleen overlast, maar heeft ook negatieve effecten op de natuurlijke omgeving. Door strategisch geplaatste toiletvoorzieningen aan te bieden, wordt de natuur beschermd en blijven natuurgebieden schoner. De natuurtoiletten zijn ontworpen met duurzaamheid in gedachten, passend in de natuurlijke omgeving en met een minimale ecologische voetafdruk. Op plekken waar je ook met de rolstoel kan komen staat een rolstoeltoegankelijke variant.

Toiletambassadeurs maken het verschil

Een belangrijk onderdeel van de aanpak van de Toiletalliantie is het inzetten van toiletambassadeurs, vrijwilligers die in hun eigen gemeente lobbyen voor meer toegankelijke toiletten. “We kunnen niet in ons eentje alle gemeenten benaderen,” legt Annet uit. “Daarom werken we met toiletambassadeurs die in hun eigen gemeente het verschil kunnen maken. Ze krijgen training en ondersteuning. Er is geen minimum aantal uren aan verbonden. Als je een uurtje per week kunt bijdragen, dan zijn wij daar al heel blij mee.” Wil je een bijdrage leveren aan de toename van het aantal openbare of opengestelde toiletten in Nederland, meld je dan aan als toiletambassadeur.

Door de krachten te bundelen toont de Toiletalliantie dat we stap voor stap naar een Nederland toewerken waar niemand meer thuis hoeft te blijven uit angst geen toilet te vinden.