Boekreview: Handicap, een bevrijding 

In ‘Handicap, een bevrijding’ onderzoekt Anaïs van Ertvelde hoe onze samenleving naar handicap kijkt en wat er gebeurt wanneer je die blik radicaal bevraagt. Ze verweeft persoonlijke ervaringen met filosofische en maatschappelijke reflecties over handicap, normaliteit en autonomie. Anaïs van Ertvelde omschrijft zichzelf als feministische handicapsactiviste. Dat merk je op elke pagina. Dit boek is geen rustige beschouwing, het is een aanklacht, een levensverhaal en een wetenschappelijk essay tegelijk.

Een boze stem

Van Ertvelde is boos. Haar analyse van het verschil tussen het medische en het sociale model van handicap is scherp en verhelderend: verander je de benen van een rolstoelgebruiker, of verander je de trap? Dat dwingt tot nadenken. Toch bekruipt me ook het gevoel dat ze doorschiet. Kan een samenleving namelijk ook gewoon niet in de verdediging worden gedrukt? Zo bekritiseert ze ‘Tupperware-huisvrouwen’, een opmerking die mogelijk meer zegt over haar eigen vooroordelen dan over de samenleving die ze wil bevragen.

Wat het boek sterk maakt

Desondanks biedt het boek veel stof tot nadenken. De passages over eugenetica (het streven naar genetische verbetering) zijn confronterend en relevant: hoe ver ga je met prenatale tests? Waar ligt de grens tussen medische zorg en het uitsluiten van “ongewenst” leven? Van Ertvelde stelt die vragen zonder makkelijke antwoorden te geven en dat is precies de kracht van het boek.

Haar beschrijving van haar burn-out is literair sterk en zoals altijd wanneer een auteur zich zo blootstelt, respect oproepend: “Mijn burn-out was de ware geboorte van mijn handicap. Lichaam en geest leken in stukken uiteen te vallen.” Dat raakt. Ze laat zien hoe haar beperkingen ook een bevrijding werden. Niet ondanks haar grenzen, maar dankzij erkenning ervan.

De lezer als spiegel

Het boek deed iets ongemakkelijks met mij als lezer. Ik betrapte mezelf op de gedachte: ‘wat doe je moeilijk’. Waarvoor ik me meteen ook een beetje schaamde. Dat is misschien wel de grote verdienste van dit boek: het confronteert je met je eigen aannames en daagt uit tot nadenken daarover. 

Kanttekeningen

Het boek is daarom ronduit confronterend, bewust provocerend, en dat kan voor lezers te ver gaan. Het is een literair hoogstandje. Het leest daarnaast als een ideologisch manifest dat niet per se een breed publiek aanspreekt. 

Conclusie

‘Handicap: een bevrijding’ is een intelligent, gelaagd en uitdagend boek. Van Ertvelde is erudiet en haar schrijfstijl is literair sterk. Als ze haar woede iets meer had getemd, had dit een groter publiek kunnen bereiken. Toch: wie bereid is zich te laten uitdagen, leert hier veel, over handicap, over de samenleving, en over zichzelf. Vier sterren.

Auteur: Anaïs van Ertvelde
Pagina’s : 320 
Uitgever: De Bezige Bij, 2024 
ISBN : 978 94 031 3099 6