Janet BouwmeesterIn februari kwam de Britse krant The Guardian met het nieuws dat een Britse sportschoolketen ‘typisch Nederlandse’ lessen in niksen aan gaat bieden. Volgens de schrijver van het artikel zijn Nederlanders daar namelijk heel vaardig in: niks doen en ontspannen. Maar wat is niks doen dan precies? En zijn we daar eigenlijk wel zo goed in? Daar lijkt het niet op als je kijkt naar de hoge burn-out cijfers en als je mensen vraagt naar hoe druk ze het hebben. Misschien verstaan juist mensen met chronische aandoeningen en mensen met een beperking deze kunst heel goed? Ik ging op onderzoek uit.
De auteur van het artikel in de Guardian staat op het strand in Scheveningen als ze zich afvraagt of ze nu ‘niks’ doet. Maar ze staat wel. Zou ze moeten gaan zitten? Maar dan zit ze op een strand. “How to do niksen properly?” vraagt ze zich terecht af. Nou, er blijkt dus een Nederlandse autoriteit op het gebied van niksen te zijn en dat is Olga Mecking. Ze schreef erover in ‘Niksen: Embracing the Dutch Art of Doing Nothing’. Er blijkt ook een Nederlandse vertaling van te zijn: Niksen; de Dutch art of luieren. En inmiddels zijn er nog vier andere boeken over niksen uitgekomen voor Nederlanders die het concept nog niet onder de knie hebben. Olga blijkt Pools en woonde toen het boek uitkwam al tien jaar in Nederland. Olga zegt dat haar definitie van niksen is ‘niks doen, zonder doel’: “Geen film kijken, niet scrollen op social media. We hebben vaak een uitkomst in gedachten. Het gaat erom die los te laten.”
Hard werken-cultuur
Carolien Hamming, oprichter van CSR Centrum voor onderzoek naar stress en veerkracht, zegt in hetzelfde artikel in The Guardian dat niksen in de hele wereld als concept wordt gezien, alleen niet in Nederland. “Het heeft niks te maken met onze cultuur. In tegendeel: we zijn van oorsprong calvinistisch opgevoed en zeggen juist tegen elkaar dat we harder moeten werken.” Juist deze ‘hard werken’-mentaliteit maakt dat we vaak zoveel moeite hebben met het rustiger aandoen als we ons niet goed voelen. Ben je ooit iemand met chronische aandoening tegengekomen die niet alles in het werk stelde om aan de slag te blijven? Die tijdig minder uren ging werken om haar gezondheid voorop te stellen? Die rustig de tijd nam om uit te zieken na een opvlamming? Die geen moeite heeft met op die eeuwige irritante grenzen te letten? Ze bestaan vast, maar ze zijn eerder uitzondering dan regel.
Slagen in het leven
Ook Mecking geeft aan dat Nederlanders zijn opgegroeid met het idee dat we altijd nuttig en behulpzaam moeten zijn. Niets doen is duivels en daar komt niks goeds van. De uitspraak ‘Rusten doe je maar als je dood bent’ heb je vast wel eens gehoord. Calvijnse waarden van hard werken, soberheid, zelfdiscipline en rechttoe rechtaan, zijn nog steeds erg aanwezig in de Nederlandse cultuur. We zijn vaak erg ambitieus en zetten veel druk op slagen in het leven. Daarnaast zijn we geneigd door te werken als we ziek zijn, of het nu gaat om een verkoudheid of een ernstige ziekte. Als het even kan, gaan we door. En in het kader van ‘gezelligheid’ kan dat drankje na het werk ook prima erbij. Niks niksen dus.
Van nut willen zijn
Bij mensen met een chronische aandoening komt vaak het gevoel ‘nuttig te willen zijn’ terug. Met name wanneer iemand zijn baan verliest (en daarbij vaak denkt ook zijn/haar identiteit en waarde voor de maatschappij te verliezen) en afhankelijk is geworden van een ziektewetuitkering. Niks doen, levert ons geen voldoening op, maar soms wel een ongemakkelijk gevoel. Liever zijn we productief. Dan voelen we ons nuttig. Al gauw wordt weer gezocht naar een andere tijdsinvulling: een aangepaste baan, vrijwilligerswerk of een inspirerende hobby. Daarnaast kampen we met moeheid en pijn. Veel rusten is vaak noodzaak. Maar gedwongen rust valt niet onder niks doen. Het heeft een doel. Dat niksen, dat voor buitenstaanders zo’n groot deel van het leven van iemand met een chronische ziekte kan lijken, is vaak amper of helemaal niet aanwezig. Tijd voor niksen komt in dit geval meestal net zo vaak voor als bij iemand met een goede gezondheid en een druk leven: niet dus. Niks doen, is iets dat we willen verdienen, nadat we ons takenlijstje hebben afgewerkt. Pas als we ons nuttig voelen.
Leer niksen
Hoe kom je dan toch aan dat belangrijke niksen toe? Plan het in. Reserveer dagelijks zo’n 5 à 10 minuten in je agenda om te niksen. Kijk naar de momenten die zich in je dagelijks leven goed lenen om even te niksen: in de wachtkamer bijvoorbeeld. Pak dan niet je telefoon of een boek, maar doe gewoon even niets. En leer om te ontspannen. Als het je niet lukt om te ontspannen, om 5 of 10 minuten stil te zitten, gaat niksen ook niks worden. Neem om te ontspannen bijvoorbeeld eerst een warm bad, doe een bodyscan of een ademhalingsoefening. Een boswandeling kan ook een ontspannend effect hebben op ons drukke hoofd. En probeer daarna lekker te lummelen, uit het raam te staren of naar de wolken kijken…
Bronnen:
- https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2024/feb/07/the-art-of-doing-nothing-have-the-dutch-found-the-answer-to-burnout-culture
- Het originele artikel van Olga Mecking in de New York Times dat alles rondom Niksen in gang zette: https://www.nytimes.com/2019/04/29/smarter-living/the-case-for-doing-nothing.html
- Een idee van hoe een les Niksen er bij de sportclub uitziet: https://fb.watch/qnoO3TS2Qe/