De vijf karaktereigenschappen uitgelegd
- Openheid voor ideeën en ervaringen refereert aan de bereidheid om nieuwe of anders dan gebruikelijke ideeën te proberen. Wanneer je hoog scoort op openheid heb je vaak een grote fantasie, hou je van afwisseling en het leren van nieuwe dingen. Wanneer je laag scoort op openheid, geef je de voorkeur aan routine, orde en blijf je het liefst binnen je comfortzone.
- Plichtsgetrouwheid laat zien hoe we dingen aanpakken. Als je hoog scoort op plichtsgetrouwheid dan besteed je vaak veel tijd aan voorbereiden, werk je taken snel af, geef je veel om details en hou je van vooruitplannen. Als je laag scoort op plichtsgetrouwheid hou je waarschijnlijk meer van spontaniteit, heb je een hekel aan schema’s en routines, ben je vaak een beetje rommelig en stel je regelmatig dingen uit.
- Extravert/ Introvert. Extraversie gaat over waar je je energie uithaalt en hoe je omgaat met anderen. Als je hoog scoort op extraversie dan haal je energie uit omgaan met andere mensen, knoop je vaak gesprekken aan met anderen en geniet je van het hebben van veel vrienden. Je staat waarschijnlijk graag in de belangstelling en je vindt het gemakkelijk om nieuwe mensen te ontmoeten. Aan het andere uiteinde van de schaal heb je mensen die introvert zijn. Zij geven de voorkeur aan tijd alleen doorbrengen, zijn vaak diepe denkers, houden doorgaans niet van praten over koetjes en kalfjes, beginnen zelden zelf een gesprek en verliezen veel energie aan socializen. Vrijwel niemand is echt een uiterste. De meeste mensen scoren hierbij iets in het midden tussen introvert en extravert.
- Inschikkelijkheid gaat over hoe je omgaat met andere mensen, de neiging compassie te voelen en om samen te werken met anderen. Een heel inschikkelijk persoon houdt ervan mensen te helpen en voelt vaak empathie voor de medemens. Je hebt vaak een groot vertrouwen en een zacht hart. Iemand die laag scoort op inschikkelijkheid geeft weinig om hoe een ander zich voelt. Deze persoon zal het eerder oneens zijn of mensen en regels die niet aanspreken uitdagen.
- Neuroticisme/ Emotionele (in/)stabiliteit. Neuroticisme refereert aan of je in balans en stabiel blijft wanneer je onder druk komt te staan. Als je hoog scoort op neuroticisme (ofwel emotioneel instabiel bent), heb je vaker last van angst en pieker je regelmatig. Je bent sneller geïrriteerd en snel gestrest. Een emotioneel stabiel persoon komt evenwichtig over en maakt zich niet snel zorgen.
Wat zegt onderzoek over de Big Five en ziekte
De persoonlijkheidstrekken van de Big Five kunnen grote invloed op onze fysieke en mentale gezondheid hebben. Onderzoek hiernaar heeft de volgende dingen al aangetoond:
Mensen met een chronische aandoening scoren hoger op openheid voor nieuwe ideeën en ervaringen. Openheid levert ook vaak een ‘optimistische controle’ van de ziekte op (zie extraversie). Een negatief gevolg van openheid is een zwakkere belangenbehartiging en daardoor slechtere gezondheidsuitkomsten.
Plichtsgetrouwe mensen zijn eerder geneigd nauwkeurig de instructies van hun arts, zoals het innemen van medicatie, op te volgen. Plichtsgetrouw zijn wordt ook positief geassocieerd met problemen oplossen en goed kunnen omgaan met ziekte. Plichtsgetrouwheid en extraversie zijn positieve voorspellers van gevoel van welzijn.
Extraversie is een positieve voorspeller van gevoel van welzijn. Extraversie levert ook vaak een ‘optimistische controle’ over de ziekte op. Dit wordt weer gelinkt aan betere gezondheidsuitkomsten, omdat de persoon het idee heeft zelf de touwtjes in handen te hebben en daardoor pro-actiever wordt. Daarnaast wordt extraversie gelinkt aan een meer actieve en positieve copingstrategie.
Inschikkelijkheid kan net als openheid zorgen voor een zwakkere belangenbehartiging en daardoor slechtere gezondheidsuitkomsten. Inschikkelijkheid kan ook zorgen voor medicijntrouw wat juist positief is.
Neuroticisme/emotionele instabiliteit lijkt gerelateerd aan een matig copingmechanisme en een laag gevoel van optimisme en controle. Het lijkt ook een negatieve reactie bij stressvolle gebeurtenissen te vergroten. Emotionele instabiliteit lijkt vaker voor te komen bij mensen met een chronische ziekte. Een gezond neuroticisme ofwel emotioneel stabiel zijn in combinatie met plichtsgetrouwheid is gelinkt aan betere gezondheidsuitkomsten.
Als je weet hoe jij scoort op de persoonlijkheidstrekken van de Big Five, dan kun je aan de hand van bovenstaande lijst opmaken waar er mogelijk nog iets te verbeteren valt voor je eigen welzijn.
Tips voor verandering
Herken jij jezelf in karaktereigenschappen die je misschien eerder kwaad dan goed doen in het dagelijks leven en hoe jij omgaat met je ziekte? Dan is het vaak mogelijk daar wat aan te doen. Hoewel het lastig is ingeslepen patronen te doorbreken, is het vaak wel mogelijk als je toegewijd bent. Ook een minimale verandering, zoals iets minder piekeren, kan al heel waardevol zijn voor je welzijn. Teresa Jansen, een professionele counselor in de Verenigde Staten, geeft tips:
- Luisteren. Wanneer je laag scoort op inschikkelijkheid en hoog op extraversie kun je er voordeel uithalen om actief luisteren te beoefenen. Actief luisteren houdt in dat je de toon en de lichaamstaal van je gesprekspartner reflecteert en dat je open vragen stelt zonder je gesprekspartner te onderbreken. Dit kan je copingsvaardigheden verbeteren doordat het bijdraagt aan sterkere relaties en steun in tijden van stress.
- Voor jezelf opkomen. Scoor je hoog op inschikkelijkheid en/of openheid, dan kun je overwegen om vaker je mening te geven en ‘nee’ te zeggen, om te beginnen in interacties die minder belangrijk zijn. Dan kun je oefenen. Voorbeelden zijn in een restaurant aangeven dat je eten koud is of ‘nee’ zeggen tegen een uitnodiging. Dit kan helpen je zelfvertrouwen te vergroten in moeilijkere situaties zoals tijdens een medische afspraak of wanneer je een persoonlijke grens wilt aangeven.
- Voorbereiden. Mensen die laag scoren op plichtsgetrouwheid en/of hoog op openheid kunnen met name veel voordeel ervaren door te plannen. Ook mindfulness, breathwork (ademhalingsoefeningen) en journaling kunnen helpen. Meer tijd nemen, je gedachten, gevoelens, gedrag en wat je nodig hebt leren opmerken. Ook een wandeling of dansen voor of na een stressvol gesprek helpt. Door meer in het nu te zijn en goed voor onszelf te zorgen, kunnen we beter plannen en communiceren wat we nodig hebben bij geliefden en zorgverleners.
- Klaar zijn voor andere antwoorden. Als je laag scoort op openheid en/of laag op plichtsgetrouwheid, hoog op emotionele instabiliteit of dwarsheid (de tegenhanger van inschikkelijk zijn) kun je er moeite mee hebben om emoties of je reactie te managen wanneer je onder druk staat, bij een andere mening of vervelend nieuws. Lezen over of kijken naar inspirerende verhalen van mensen met andere levensstijlen, meningen, vaardigheden en culturen kan helpen. Kies ook niet alleen maar voor vriendschappen met mensen die op je lijken en vergeet niet actief te luisteren. Deze tips zijn uiteraard waardevol voor ieder mens.
- Sta stevig en vriendelijk in je schoenen. Als laatste, voor alle persoonlijkheidstypen: onderzoek hoe je zelfverzekerder kunt zijn terwijl je toch vriendelijk blijft. Let op hoe je praat en je lichaamstaal wanneer je in gesprek ben met anderen. Wees assertief en oefen met openheid, compassie, nieuwsgierigheid en warmte om betere communicatie-ervaringen te hebben.
Vind je veranderen lastig? Merk je geen enkele verbetering? Geef niet te snel op. Verbetering laat vaak wel minimaal drie maanden op zich wachten en wil je de verandering duurzaam maken dan zul je ook moeten blijven oefenen tot het een ingesleten gedragspatroon is geworden.
Bronnen:
Onderzoeksuitslagen:
- Afshar H., Roohafza HR., Keshteli AH., Mazaheri M., Feizi A., Adibi P . (2015, April). The association of personality traits and coping styles according to stress level. Journal of research in medical sciences : the official journal of Isfahan University of Medical Sciences. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26109990/
- Chartier 1, G., & Cawthorpe, D. (2017, June 30). From ‘big 4′ to ‘big 5′: A review and epidemiological study on the relationship between psychiatric disorders and World Health Organization Preventable Diseases. European Psychiatry, Vol. 1, PS489. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0924933817306077
- Hudek-Knezević, J., & Kardum, I. (2009, August). Five-factor personality dimensions and 3 health-related personality constructs as predictors of health. Croatian medical journal. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2728392/
- Malkoç, A. (2011, March 10). Big five personality traits and coping styles predict subjective well-being: A study with a Turkish sample. Procedia – Social and Behavioral Sciences. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1877042811001601
- Mitchell, L. L., Zmorah, R., Jutkowitz, E., & angler, J. (2020, June). Do Big Five Personality Traits Moderate the Effects of Stressful Life Events on Health Trajectories? Evidence From the Health and Retirement Study. Academic.oup.com. https://academic.oup.com/psychsocgerontology/article/76/1/44/5849472
- Seladi-Schulman, J. (2018, September 17). Psychoneuroimmunology: Definition, research, and examples. Healthline. https://www.healthline.com/health/psychoneuroimmunology
- T., E. (2023, March 31). History of the big 5: Why this online psychometric test packs a punch. Identify and Drive Winning Behaviors. https://www.retorio.com/blog/big-5-history-psychometric-test
- Vollrath, M., Saklofske, D. H., Perrez, M., et. al. (2010, September 16). Coping with daily stress: The role of conscientiousness. Personality and Individual Differences. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0191886910004290
- Weston, S. J., Graham, E. K., Turiano, N. A., Aschwanden, D., et. al. (2020, August 12). Is healthy neuroticism associated with chronic conditions? A coordinated Integrative Data Analysis. University of California Press. https://online.ucpress.edu/collabra/article/6/1/42/114459/Is-Healthy-Neuroticism-Associated-with-Chronic
Janet Bouwmeester