Ilona van RoyenBij chronisch ziek zijn wordt vaak gedacht aan pijn, vermoeidheid of lichamelijke beperkingen. Maar wat minder zichtbaar, en vaak minder begrepen, is de mentale en sensorische overprikkeling die daar vaak mee gepaard gaat. Voor veel mensen met een chronische aandoening is overprikkeling een dagelijkse strijd. Het put uit, raakt het zenuwstelsel, en is moeilijk uit te leggen aan de buitenwereld.
Wat is overprikkeling?
Overprikkeling betekent dat je hersenen of zenuwstelsel te veel informatie binnenkrijgen, en die niet snel genoeg kunnen verwerken of filteren. Geluiden, licht, geuren, drukte, gesprekken of zelfs je eigen gedachten kunnen aanvoelen als ‘te veel’. Bij iemand met een chronische ziekte is het systeem vaak al kwetsbaarder door voortdurende pijn, vermoeidheid of neurologische belasting. De drempel om overprikkeld te raken ligt daardoor veel lager.
Hoe voelt overprikkeling?
Iedereen ervaart het anders, maar veel voorkomende symptomen zijn:
● Moeite met concentratie of woorden vinden
● Een vol en ‘mistig’ hoofd
● Emotionele reacties zoals irritatie of huilbuien
● Plotselinge lichamelijke uitputting of pijnverergering
● Het gevoel “op springen te staan” zonder duidelijke reden
Sommige mensen trekken zich terug in een donkere kamer, anderen worden extreem gevoelig voor aanraking, geluid of zelfs sociale verwachtingen.
Waarom gebeurt dit bij chronisch zieken?
Bij veel chronische aandoeningen zoals NAH, autisme, ADHD, HSP, fibromyalgie, ME/CVS, Lyme, MS, long-COVID, etc. is het zenuwstelsel overactief of verstoord. Dat betekent dat prikkels, die bij gezonde mensen normaal verwerkt worden, bij hen veel intenser binnenkomen zonder dat ze gefilterd worden en blijven hangen. Bovendien speelt vermoeidheid een grote rol. Iemand die continu tegen zijn of haar energiegrens leeft, heeft simpelweg minder buffer om met externe indrukken om te gaan.
Wat helpt bij overprikkeling?
Er is geen universele oplossing, maar dit zijn enkele strategieën die vaak verlichting bieden:
● Prikkelarme rustmomenten inbouwen (ook als je denkt dat je ‘nog wel even kunt doorgaan’)
● Oordoppen, zonnebril of noise-cancelling koptelefoon gebruiken
● Grenzen aangeven zonder je schuldig te voelen
● Routines en voorspelbaarheid creëren in je dag
● Mindfulness, ademhalingsoefeningen
● Pauzes inlassen na activiteiten in je planning.
Wat vooral belangrijk is: je hoeft niet te bewijzen dat je overprikkeld bent. Het feit dat jij het voelt, is genoeg.
De buitenwereld ziet het niet altijd
Overprikkeling is vaak onzichtbaar. Mensen zien niet hoe moe je raakt van een simpel supermarktbezoek of een verjaardag met veel gepraat. Ze zien niet dat je na een klein sociaal contact soms een halve dag moet bijkomen. Dat maakt het extra moeilijk: je voelt je onbegrepen of zelfs schuldig om je grenzen aan te geven.
Maar: je hoeft je niet aan te passen om mee te draaien met een wereld die je overbelast. Je mag jouw tempo volgen. Je mag nee zeggen. En je hoeft je overprikkeling niet te verstoppen.
Of je nu zelf chronisch ziek bent, of iemand in je omgeving kent die hiermee worstelt: laten we het gesprek hierover openbreken. Overprikkeling is écht. En jij bent niet alleen.