Janet BouwmeesterJe hebt vast wel eens van de psychologische term ‘gaslighten’ gehoord. Die wordt gebruikt wanneer iemand op een subtiele manier de waarheid steeds verdraait, zodat de ander aan zichzelf gaat twijfelen. Dat geeft de gaslighter macht en de ander wordt dan meer en meer afhankelijk van de gaslighter en gaat enorm aan zichzelf twijfelen: ‘Ben ik nou gek?’. Tegenwoordig zie je de term ook steeds vaker terugkomen in de medische wereld: medisch gaslighten. Daarvan is sprake wanneer artsen patiënten het gevoel geven dat ze zich aanstellen door te zeggen dat er niks mis met iemand is terwijl de patiënt wel langdurig vervelende klachten ervaart. Voor mensen met langdurige, onverklaarde klachten kan dit een verwarrende en soms eenzame ervaring zijn.
Emotionele manipulatie
Gaslighten is een vorm van emotionele manipulatie. Het betekent dat iemand je het gevoel geeft dat jouw ervaring niet klopt, waardoor je aan jezelf gaat twijfelen. Denk aan een vreemdgaande partner die jouw gedrag als oorzaak geeft voor het vreemdgaan; je gaf te weinig aandacht, je had niet dat berichtje moeten lezen, etc. Dit kan zover gaan, dat je echt gaat denken dat jij de oorzaak bent.
Gaslighten vs medisch gaslighten
Bij medisch gaslighten wordt meestal bedoeld dat een arts klachten wegwuift, bagatelliseert of psychologiseert: ‘Het zit vast tussen de oren’ of ‘De bloeduitslagen zien er prima uit’. Waardoor de patiënt het gevoel kan krijgen dat er niet verder gezocht wordt naar een verklaring, terwijl de klachten nog steeds aanwezig zijn. Voor vrouwen geldt dat hun klachten regelmatig zonder enig onderzoek toegeschreven worden aan stress, hormonen of de (peri)menopauze. Ook mensen van kleur ervaren vaker dat hun klachten minder serieus genomen worden, bijvoorbeeld door verborgen of onbewuste vooroordelen.
Pas op! Niet alles is gaslighten
Tegenwoordig worden psychologische labels zoals gaslighten steeds makkelijker gebruikt, maar als iemand je niet serieus lijkt te nemen is dat niet meteen gaslighten. Het kan ook gewoon een ondoordachte opmerking of een misvatting zijn. Het woord gaslighten kan iemand helpen om een verwarrende ervaring te benoemen: ‘Ik word gemanipuleerd!’. Om iets gaslighten te noemen moet het structureel voorkomen, zoals vaker van je huisarts horen dat er echt niks met je aan de hand is en dan van een andere arts horen dat je wel degelijk een ernstige aandoening hebt.
Medisch gaslighten herkennen
De volgende tien punten kunnen aanwijzingen zijn dat je te maken hebt met medisch gaslighten.
- Je krijgt een diagnose zonder dat de arts je heeft onderzocht
- De arts bagatelliseert klachten of wuift je symptomen weg
- Je arts wil het niet hebben over sommige zorgen of onderwerpen
- Je arts doet aannames over jou
- Je arts vertelt je dat je symptomen tussen je oren zitten
- Je arts negeert jouw vragen om bepaalde onderzoeken of doorverwijzingen zonder uit te leggen waarom hij/zij ze negeert
- Je arts geeft jou de schuld van of beschaamt je met je conditie
- Je arts is onbeleefd of maakt denigrerende opmerkingen over jou
- Je arts praat door je heen of negeert wat je zegt
- Je arts probeert je een second opinion uit je hoofd te praten.
Om te herkennen of het echt zo is, kijk dan of er sprake is van meerdere punten en/of dat het herhaaldelijk gebeurt. Neem eventueel iemand mee naar je afspraken, zodat deze persoon kan bevestigen of je gelijk hebt.
Hoe ga je hiermee om?
Herken je jezelf in bovenstaande punten? Dan is er een kans dat je te maken hebt met medisch gaslighten. Wat kun je daaraan doen?
- Doe je huiswerk voor een afspraak: schrijf vragen op, zodat je goed voorbereid bent. Hou eventueel een symptomendagboek bij, lijsten van medicatie die je hebt gebruikt en eventuele diagnoses die je hebt gehad
- Neem iemand die je vertrouwt en die jou goed kent mee naar je afspraak. Deze persoon kan meteen ook meeluisteren en onthoudt andere dingen dan jij
- Bedenk wat je wil bereiken met je afspraak en hou dat voor ogen
- Vraag om verheldering van wat er gezegd wordt
- Maak aantekeningen
- Kom voor jezelf op
- Regel een second opinion als je niet tevreden bent met de uitkomst
- Of maak een afspraak met een ombudsman/mediator van het ziekenhuis. Dit kan onder andere door een klacht in te dienen via de website
- Als je je arts niet vertrouwt, dan is het wellicht tijd om een andere arts te kiezen die je wel vertrouwt met jouw zorg.
Onthoud dat jij bij elke afspraak de belangrijkste persoon in de ruimte bent.
Waarom gebeurt soms dat mensen worden gegaslight bij hun arts?
Zoals al eerder benoemd worden vrouwen en mensen van kleur vakergegaslight dan mannen wanneer het gaat om het serieus nemen van gezondheidsklachten. Oorzaken zijn onder meer vooroordelen en het gebrek aan training in het herkennen van genuanceerde symptomen.
Andere factoren die een rol kunnen spelen in medisch gaslighten zijn:
- Tijdgebrek. Er staat maar een heel beperkte tijd voor een afspraak dus er is een grotere kans op fouten en misverstanden
- Medische en diagnostische training: artsen en verpleegkundigen worden getraind om meteen bepaalde vaak voorkomende gezondheidsproblemen te kunnen diagnosticeren. Er wordt vaak niet gedacht aan minder voorkomende aandoeningen, mede door een gebrek aan kennis en ervaring hiermee. Dat vertraagt het proces van een diagnose
- Te weinig opties voor het aanvragen van onderzoeken: er wordt maar zoveel vergoed en het is niet de bedoeling dat artsen onderzoeken ‘voor de zekerheid’ aanvragen. Er moet een grote verdenking zijn
- Niet begrijpen van gevoelens. Soms zien artsen en andere zorgverleners mensen met tranen, veel angst of frustratie aan voor mensen met geestelijke gezondheidsproblemen, wanneer het gewoon een natuurlijke reactie is op een lastige situatie
- Sommige artsen hebben last van ‘artsen burn-out’. Door alle patiënten die ze zien, verliezen ze empathie en denken ze minder goed na over wat de oorzaak van symptomen zou kunnen zijn
- Voortschrijdend inzicht: zelfs de beste artsen weten niet alles en leren gaandeweg
- Persoonlijkheidsmismatch tussen patiënt en arts. Niet iedereen klikt met elkaar en soms begrijp je elkaar gewoon niet. In dat geval is het beter iemand te vinden met jouw communicatiestijl.
Bronnen:
https://www.doq.nl/machteloosheid-drijft-artsen-tot-medische-gaslighting/
https://www.medischcontact.nl/opinie/blogs-columns/blog/maar-dat-is-gaslighting
https://health.clevelandclinic.org/are-you-experiencing-medical-gaslighting