Janet BouwmeesterDe laatste jaren is er veel aandacht voor burn-out. Minder bekend is de medische burn-out: een vorm van uitputting die kan ontstaan bij mensen met een chronische aandoening. Hierbij gaat het niet alleen om fysieke vermoeidheid, maar ook om mentale en emotionele uitputting door jarenlange zorgtrajecten, teleurstellingen en voortdurende spanning rondom gezondheid. Iemand met een medische burn-out trekt zich meestal terug, komt niet meer opdagen op zorgafspraken of gaat op zoek naar alternatieve manieren van zorg. Voor dit artikel dook ik dieper in dit onderwerp, hoe we het kunnen voorkomen en de oplossingen.
Amerikaanse neuroloog Stephan Sergay doet onderzoek naar mensen met een medische burn-out. Daaruit blijkt dat ‘mensen die lijden aan een medische burn-out een gevoel van nederlaag en berusting met zich meedragen en zich dikwijls afvragen: ‘Waarom moet ik zowel met deze ziekte als met angst voor de kwaliteit van de zorg worstelen?’’ Sergay kijkt vooral naar de rol van het huidige zorgklimaat bij de medische burn-out.
Gebrek aan tijd, effectiviteit en menselijkheid
Mensen met een medische burn-out noemen, volgens Sergay, dat:
– Efficiëntie boven effectiviteit gaat (bijvoorbeeld het strak inplannen van 10 minuten afspraken op de poli)
– Hun arts gehaast is, en dat de zorg gehaast, mechanisch en onmenselijk is
– Ze oogcontact met hun arts missen, letterlijk en figuurlijk. Hun zorgverlener neemt niet de tijd om hen als persoon met een ziekte te leren kennen in plaats van als ‘een ziekte’. En om hun ervaringen, angsten en vooroordelen te begrijpen, die allemaal van invloed kunnen zijn op hun ontvankelijkheid voor zorgbenaderingen en -methoden
– Ze het gebrek aan overleg en uitleg betreuren
– Ze bang zijn voor een gemiste of vertraagde diagnose
– Ze zien dat hun zorgverlener wordt afgeleid door de administratie en andere verplichtingen.
Versobering van de zorg
Sergay geeft aan dat deze ontevredenheid deels samenhangt met de versobering van de zorg. Door talloze bezuinigingen zijn er meer regels en voorschriften gekomen die bedoeld zijn om gemakzucht en winstbejag boven kwaliteitszorg te stellen. Onbedoeld creëren deze maatregelen soms ook ruimte voor beloningen die ongewenst gedrag en zorgeloos gedrag uitlokken, omdat risico’s worden afgedekt. Artsen worden gestimuleerd om minder uitdagende patiëntproblemen te kiezen die weinig inspanning vergen. Er is onvoldoende tijd over voor het volledig onderzoeken van de klachten van de patiënt of het bieden van emotionele steun. Ook artsen hebben veel last van deze kostenbesparingen en versoberingen in de zorg. Het neemt tijd weg die je kunt besteden aan echt luisteren naar de patiënt en extra regels en versoberingen gaan vaak ten koste van het werkplezier van de arts.
Motivatieverlies en uitputting
Een andere oorzaak van de ontevredenheid is wanneer je je ondanks een diagnose en medicijnen niet echt beter gaat voelen. Je leert steeds beter de (on)mogelijkheden rondom je ziekte kennen en legt je erbij neer dat er geen oplossing voor is. Steeds vaker word je geconfronteerd met nare klachten en bijwerkingen van medicijnen die je maar gewoon moet accepteren, want ‘er is geen oplossing voor’. Als dit steeds vaker gebeurt dan is de weg naar desillusie en ontevredenheid kort. Je raakt ongemotiveerd voor je behandelingen, hebt geen zin meer om naar fysiotherapie te gaan of weer een nieuw medicijn te proberen. Ook kun je je emotioneel uitgeput gaan voelen en cynisme kan een rol gaan spelen, omdat je niet meer het gevoel hebt dat je nog beter gaat voelen. Als al je moeite om je beter te voelen niets oplevert, is het makkelijk onze motivatie te verliezen en ons uitgeput te voelen.
Voorkomen van medische burn-out
Hoe voorkom je dat je gedesillusioneerd raakt door je medische zorg? Persoonlijk denk ik dat het belangrijk is zelf een actieve rol te spelen in de zorg die je ontvangt en zelf de touwtjes in handen te houden voor zover dat mogelijk is. Dat betekent dat je duidelijk aangeeft wat wel en niet werkt voor jou en dat je duidelijk aangeeft wat je wensen zijn. Samen met je hoofdbehandelaar kun je dan kijken wat mogelijk is. Zie je veel artsen en verpleegkundigen? Kijk samen naar welke bezoeken overbodig zijn. Heb je het gevoel dat je behandeling nog niet optimaal is? Overweeg een second opinion en bespreek dit met je arts.
Geef ook duidelijk aan hoe je je behandeling ervaart. Hoe zijn je ervaringen met de medicatie die je gebruikt? Als de bijwerkingen voor jou zwaarder zijn dan de voordelen, geef dit dan aan. Er zijn vaak meer opties dan je denkt. Maar als je niet aangeeft, dat je zoveel pijn en ongemak ervaart, denkt je arts dat alles oké is. Ben je ergens anders ontevreden over? Meld het. Als je er niet over praat, gaat het niet vanzelf beter worden.
De rol van de zorg
We komen er in Nederland niet onderuit dat de zorg de komende jaren alleen maar meer zal versoberen. Er zijn steeds minder artsen en ander zorgpersoneel, steeds minder medicijnen en steeds minder hulpmiddelen beschikbaar. Daarnaast neemt de druk op de zorg toe doordat mensen steeds ouder worden en er steeds meer jonge mensen zijn met al dan niet leefstijl gerelateerde ziekten. Een arts zal in de toekomst dus alleen maar minder tijd voor je hebben en de behandeling zal steeds efficiënter gaan, waarschijnlijk ook online en met behulp van apps en AI. Ook hierbij is het, denk ik, vooral belangrijk zelf de touwtjes in handen te houden: goed geïnformeerd te blijven over je ziekte, proactief te zijn en je lichaam goed te leren kennen, zelfsturend te worden, gezond te eten, zoveel mogelijk aan lichaamsbeweging te doen. We hebben helaas niet zoveel invloed op politieke besluiten, met uitzondering van de stemkeuzes die we maken, maar wat ons lijf betreft kunnen we zelf wel slimme keuzes maken.
Bronnen:
5 tips for managing burnout as a patient | Ohio State Health & Discovery